1918-1922
| 1918 | 3 stycznia
Rada Regencyjna przekazuje zarząd nad kolejami państwowymi na terenie b. Królestwa Polskiego Ministerstwu Przemysłu i Handlu. Faktycznie Zarząd należy jednak do Militäreisenbahn - Generaldirektion Warschau (MGD). 26 października
Rada Regencyjna powołuje do życia Ministerstwo Komunikacji. 31 października
Polscy kolejarze przejmują C.K. Dyrekcję Kolejową w Krakowie oraz koleje w Galicji i na Śląsku Cieszyńskim. Początek przejmowania z rąk austriackich w b. zaborze rosyjskim i austriackich kolei w b. zaborze rosyjskim i austriackim. Załamanie się ofensywy niemieckiej na zachodzie i kapitulacja Niemiec. Powrót J. Piłsudskiego z Magdeburga. Rada Regencyjna przekazuje władze Naczelnikowi Państwa - J. Piłsudskiemu. Polscy kolejarze przejmują władzę na kolejach w rejonie Warszawy. 11 listopada
Odzyskanie przez Państwo Polskie niepodległości po 123 latach niewoli. Utworzenie pierwszego Rządu Rzeczypospolitej Polskiej. Rozwiązanie MGD Warschau. Utworzenie Sekcji Kolejowej w Ministerstwie Komunikacji. Ustalenie nazwy kolei w Polsce: Polskie Koleje Państwowe (zmilitaryzowane). Początek przejmowania kolei w b. zaborze rosyjskim i austriackim z rąk kolei wojskowych . Walki o Lwów. Ewakuacja wojsk niemieckich z Ukrainy na północ do Prus Wschodnich z ominięciem Warszawy. grudzień
Wizyta I. Paderewskiego w Poznaniu i wybuch Powstania Wielkopolskiego. Przejmowanie kolei z rąk zaborców w b. zaborze pruskim. | | 1919 | 
Walka o granice Polski. Pierwsze Powstanie Śląskie. Zakończenie walki o Lwów. Przejęcie przez władze polskie byłych austriackich Dyrekcji Kolejowych we Lwowie i w Stanisławowie (czerwiec 1919). Przejmowanie kolei z rąk zaborców w byłym zaborze pruskim (do końca 1921). Obstrukcja ze strony władz niemieckich. Niemcy wywożą nowoczesny tabor kolejowy ze Śląska i Pomorza. W Polsce dotkliwy brak taboru kolejowego. Rząd Paderewskiego kupuje 150 parowozów typu "Consolidation" w USA. Wyodrębnienie Ministerstwa Kolei Żelaznych (zmilitaryzowanych). Władze Francji przekazują w darze Polsce 100 zdobycznych niemieckich parowozów i 2000 wagonów towarowych. | | 1920 | Przejmowanie kolei i taboru po pruskich zaborcach na Pomorzu i Śląsku. Powrót polskich kolejarzy z Rosji. Wojna polsko-bolszewicka i Drugie Powstanie Śląskie z użyciem prowizorycznych polskich pociągów pancernych. Niemieccy komuniści wysadzają w Erfurcie pociągi z Francji ze sprzętem i taborem kolejowym dla walczącej Polski. Koleje Czechosłowackie nie przepuszczają transportów ze sprzętem wojennym do Polski. Klęska Bolszewików odsłania zniszczenia na szlakach po wycofującej się Armii Czerwonej. Starania delegacji polskiej w Paryżu o przyspieszenie rewindykacji niemieckiego taboru kolejowego należnego Polsce na mocy Traktatu Wersalskiego. Zamówienie dalszych 25 parowozów Tr20 w USA. Decyzja pilnej szybkiej budowy nowych linii kolejowych: Łódź -Kutno - Płock - Sierpc - Nasielsk, Kutno - Strzałkowo i linii tzw. "obejściowych" omijających połączenia przerwane nowa granica z Niemcami i Gdańskiem. | | 1921 | 
Powołanie przez Sejm - Państwowej Rady Kolejowej pod przewodnictwem ministra kolei żelaznych. Utworzenie Rady Krajowej dla zarządzania przyjętymi liniami kolejowymi na terenach objętych powstaniem. Trzecie powstanie Śląskie decyduje ostatecznie o plebiscycie w sprawie granicy między Polską, a Niemcami na Śląsku. Budowa połączenia kolejowego Kutno - Konin - Strzałkowo dla skrócenia połączenia Warszawy z Poznaniem oraz obejścia tzw. "wolnego miasta Gdańska" - linii Kokoszki - Gdynia. Walka Polski (1921 - 1923) o wyegzekwowanie należnych odszkodowań w taborze kolejowym od pokonanych państw centralnych, przede wszystkim Niemiec, zgodnie z Art. 371 Traktatu Wersalskiego oraz Traktatami w Saint Germain (od Austrii) i Triamon (od Węgier). Powołanie i działalność Komisji do spraw Rewindykacji Taboru Kolejowego Państw Centralnych, czyli tzw. "Komisji Tanaki" umożliwia Polsce rewindykacje należnego jej taboru byłych kolei pruskich, wywiezionego przed przejęciem Pomorza, Wielkopolski i Śląska z rąk Niemców, oraz taboru b. niemieckich kolei wojskowych (Militäreisenbahn) w okupowanym zaborze rosyjskim. Podobna komisja została powołana dla taboru kolei austriackich. W sumie otrzymano ok. 2900 parowozów z byłych kolei niemieckich i ponad 1300 z austriackich. Pierwsze zamówienia parowozów dla PKP w fabrykach niemieckich (Ok1, Tp4, Tw1) i austriackich (Tr12, OKm11). Montaż parowozów austriackich Tr12 z części w Warszawskiej Spółce Budowy Parowozów. | | 1922 | 18 czerwca
Polska administracja kolejowa przejmuje ostatecznie koleje na Górnym Śląsku. Budowa linii kolejowych Kutno - Płock i Swarzewo - Hel. Ustalenie podziału administracyjnego kolei w Polsce na 9 okręgów. |
Opracowanie: Jerzy Wasilewski
|
